آثار قديمه در بادكوبه « 1 » بادكوبه ( 35 ) كه آن را باكوبه و بادكو و باكو نيز گويند ، شهرى است بر كنار بحر خزر واقع . گويند از بناهاى انوشيروان عادل است . سابقا جزو ايران بوده ، حال ضميمهء ممالك [ 404 f ] روس است و در آنجا چند آتشكده است [ كه ] از سنگ ساخته‌اند ؛ ارتفاع طاق آنها ، پانزده پاست ؛ در محراب يكى از آنها ، لوله‌اى در زمين نصب كرده‌اند كه از ميان آن ، شعله‌اى آبى رنگ بيرون مىآيد ، مثل شعله‌اى كه از سوزانيدن عرق خرما حاصل مىشود ؛ اگرچه اين صورت در ساير اطراف بادكوبه هم اگر زمين را بشكافند ، حاصل مىشود ؛ و بعض از بيخردان آن را معجزه مىدانند . [ كشف ] : بعض از اراضى آن شهر ، كبريتى است و آتش‌خيز است ؛ چنان كه اگر خواهند آتش مشتعل شود ، قدرى زمين را حفر كنند ؛ شعله‌اى از خارج به آن برسانند ؛ فورا مشتعل گردد و چون خواهند خاموش شود ، قدرى خاك بر آن ريزند ؛ فرونشيند و منطفى گردد . آثار قديمهء تبرستان « 2 » تبرستان در جنوب مازندران است ( 36 ) ؛ همه سنگلاخ و كوهستان و بعض ساسانيان در آن ولايت سلطنت كرده‌اند . از جمله شهرهاى تبرستان ، يكى آمل « 3 » ( 37 ) است كه جمعى فضلا از آنجا برخاسته‌اند . در نزديكى آمل ، بنايى است مخروبه كه سه برج آن هنوز باقى است ؛ معروف است كه آنها آتشكده بوده‌اند . آثار قديمه در ايروان ( 38 ) ايروان وقتى پايتخت ارمنستان بوده و اكنون به دست روسيّه است . در آنجا بنايى است برج‌مانند و خطوطى در خارج آن برج ديده شده كه شبيه است به خطّ ارمنى ؛ و ليكن ارمنيهاى حاليه آن را نمىفهمند .

--> ( 1 ) . بادكوبه : حرف چهارم ، كاف تازى است . ( 2 ) . تبرستان فارسى است . معرّب آن را طبرستان نويسند . ( 3 ) . آمل ، به همزهء ممدود و ضمّ ميم است .